![Screenshot_1hgdydtlyrdlylutpos](https://paparazzi.ge/wp-content/uploads/2024/05/Screenshot_1hgdydtlyrdlylutpos-696x475.jpg)
ბევრ მშობელს სმენია მზაკვრული პნევმონიის შესახებ ბავშვებში, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, პნევმონიის შესახებ, როგორც მთელი რიგი სხვა დაავადებების საშინელი გართულების შესახებ. მართლაც, თუ მრდ, ყელის ტკივილი, ბრონქიტი და სხვა რესპირატორული „უბედურება“ სწორად არ იკურნება, ბავშვს ხშირად უტევს პნევმონია. რა უნდა იცოდნენ მზრუნველმა მშობლებმა ბავშვებში პნევმონიის შესახებ? ამას პაპარაცის დღევანდელ სტატიაში წაიკითხავთ!
ტრადიციულად, ბავშვებში პნევმონიას დიდი სიფრთხილით მკურნალობენ – ბევრი მშობელი ამ დაავადებას ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ და მზაკვრულ დაავადებად აღიქვამს. იმავდროულად, სტატისტიკა ისეთია, რომ ბავშვებში პნევმონიის ყველა შემთხვევის მხოლოდ 10% არის მართლაც სერიოზული და იმდენად საშიში, რომ საჭიროებდეს ჰოსპიტალიზაციას და მკურნალობას საავადმყოფოში.
პნევმონია ბავშვებში: დაავადების ისტორია
ფილტვების ანთება (ან სხვაგვარად პნევმონია) არის ინფექციური დაავადება, რომელიც შეიძლება გამოწვეული იყოს ვირუსების, ბაქტერიების და სოკოების აქტივობითაც კი. ამიტომ, პნევმონიას შეიძლება ჰქონდეს განსხვავებული ბუნება – ვირუსული, ბაქტერიული, სოკოვანი და შერეულიც კი. ეს ნიუანსი ძალზე მნიშვნელოვანია „მიზანმიმართული“ მკურნალობისთვის. როგორც მოგეხსენებათ, არსებობს ფუნდამენტურად განსხვავებული მედიკამენტები ვირუსების, ბაქტერიების და სოკოების წინააღმდეგ საბრძოლველად.
ბავშვებში პნევმონია შეიძლება იყოს:
- ვირუსული წარმოშობის. ყველაზე უმარტივესი და უბრალო ფორმა, როგორც წესი, არ საჭიროებს განსაკუთრებულ მკურნალობას და თავისთავად გადის.
- ბაქტერიული წარმოშობის. ეს შეიძლება მოხდეს დამოუკიდებლად ან სხვა დაავადების ფონზე. ყველაზე ხშირად, პნევმონიის ბაქტერიული ფორმა მოითხოვს ანტიბაქტერიულ თერაპიას (ანტიბიოტიკებით მკურნალობას).
- სოკოვანი წარმოშობის. ეს სოკოვანი აქტივობით გამოწვეული პნევმონიის იშვიათი, მაგრამ ყველაზე საშიში ფორმაა. ბავშვებში სოკოვანი პნევმონია ყველაზე ხშირად თავს იჩენს ანტიბიოტიკებით არაადეკვატური მკურნალობის გამო.
ვირუსული პნევმონია შეადგენს ბავშვებში პნევმონიის საერთო შემთხვევების დაახლოებით 60%-ს. კიდევ 35-38% არის ბაქტერიული ფორმის. დარჩენილი მცირე პროცენტი უკავია ბავშვებში პნევმონიის სოკოვან და შერეულ ფორმებს.
გარდა ამისა, პნევმონია ბავშვში შეიძლება იყოს ცალმხრივი (როდესაც ანთებითი პროცესი შეინიშნება მხოლოდ ერთ ფილტვში) ან ორმხრივი (როდესაც ანთება ორივე ფილტვშია).
იმისდა მიუხედავად, რომ პნევმონია ინფექციური დაავადებაა, ძალზე იშვიათია, რომ ის იყოს გადამდები და „გადავიდეს“ ერთი ადამიანიდან მეორეზე. ამიტომ, ბავშვებში პნევმონიის შემთხვევაში ინფიცირება დაავადების ყველაზე ნაკლებად გავრცელებული მიზეზია.
უმეტეს შემთხვევაში, პნევმონია ბავშვში ხდება სხვა, ყველაზე ხშირად რესპირატორული დაავადების გართულების შედეგად – ანგინა, მრდ, ბრონქიტი, ბრონქული ასთმის გართულება, ისევე როგორც, მაგალითად, ლარინგიტი, ფარინგიტი, სინუსიტი და სხვა. ყველაზე ხშირად, ფილტვების ანთება თავს იჩენს ზუსტად იმ მომენტში, როდესაც ლორწო გროვდება და სქელდება ბრონქებში და თავად ფილტვებში, რაც ხელს უშლის სათანადო ვენტილაციას.
ბავშვებში პნევმონიის შემთხვევის ტიპიური სურათი ჩვეულებრივ ვითარდება შემდეგნაირად: ბავშვი ავადდება მრდ-ით, რის შედეგადაც გამოიყოფა ლორწოს ჭარბი რაოდენობა და ბრონქებში გროვდება. ჯერ კიდევ განუვითარებელი სასუნთქი კუნთების გამო, მცირეწლოვან ბავშვებს უჭირთ ხველებით ბრონქებში დაგროვილი ლორწოს მოცილება – შედეგად, ფილტვების ზოგიერთი ნაწილის ვენტილაცია ირღვევა. ბაქტერიები და ვირუსები ხვდება ამ ადგილებში, ვენტილაციის არარსებობის შემთხვევაში, ისინი აქტიურად მრავლდებიან და ასე იწყება პნევმონია. თუ ის ვირუსული ხასიათისაა, 5-6 დღეში თავისით გაივლის. თუ ანთება ხდება ბაქტერიული ხასიათის, ექიმი სავარაუდოდ დანიშნავს ანტიბაქტერიულ თერაპიას.
პნევმონიის სიმპტომები და ნიშნები ბავშვებში
- არსებობს ფილტვების ანთების სპეციფიკური სიმპტომები, რომლებიც ეხმარება მშობლებს პნევმონიის ნიშნების ამოცნობაში. ექიმმა უნდა დაადასტუროს ან უარყოს ეს ეჭვები, ასევე დანიშნოს მკურნალობა. დედას შეუძლია „განგაშის ზარის დარეკვა“ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შეამჩნევს, რომ მისი შვილი:
- მუდმივად და ძალიან ახველებს;
- აქვს მაღალი ტემპერატურა, რომლის დაწევა ძნელია და სწრაფად მატულობს ხელახლა;
- არ გამოჯანმრთელდა „გაციებისგან“ 7 დღეზე მეტი ხნის განმავლობაში, ან მდგომარეობის გაუმჯობესების შემდეგ კვლავ გახდა ცუდად;
- არ შეუძლია ღრმა სუნთქვა – ფილტვების ჰაერით გავსების ნებისმიერი მცდელობა ხველის შეტევით მთავრდება.
- ძალიან ფერმკრთალია (ეს ნიშანი მიანიშნებს ბავშვში ბაქტერიული პნევმონიის განვითარებაზე და აიხსნება იმით, რომ ორგანიზმში ნებისმიერი ბაქტერიის აქტივობა იწვევს ვაზოსპაზმს – ამ ბაქტერიების მიერ გამომუშავებული ტოქსინებით მოწამვლის გამო). თუ, მიუხედავად ყველა სხვა სიმპტომისა, რომელიც მიუთითებს ბავშვში პნევმონიის განვითარებაზე, ბავშვს აქვს ვარდისფერი კანი, მაშინ მისი პნევმონია, სავარაუდოდ, ვირუსული ხასიათისაა, რაც ნიშნავს, რომ ეს ანთება საშიში არ არის და 5 – 6 დღის შემდეგ თავისთავად გაივლის, როგორც კი ორგანიზმი მშობლიური ინტერფერონებით „შეივსება“, რომლებიც აჩერებენ ვირუსების მოქმედებას. და თუ ბავშვი ფერმკრთალი და თითქმის „გალურჯებულია“, ეს ბაქტერიული პნევმონიის ხშირი ნიშანია. და აშკარა მიზეზია, რომ დაუყოვნებლივ აჩვენოთ ბავშვი ექიმს!
- აქვს ქოშინი დაბალ ტემპერატურაზეც კი.
პნევმონიის დიაგნოზი ბავშვებში
თუმცა, ყველა ამ ნიშნის არსებობაც კი არ იძლევა გარანტიას თქვენი ბავშვის ფილტვებში ანთებითი პროცესის არსებობაზე. სწორედ ამიტომ, ჩვენ მხოლოდ ვამბობთ, რომ ამ სიმპტომებმა შეიძლება გამოიწვიოს მხოლოდ ეჭვი, რომ თქვენს შვილს პნევმონია უვითარდება. ამ ეჭვების ლოგიკური გაგრძელება ექიმთან ვიზიტი უნდა იყოს. რაც ან უარყოფს თქვენს ეჭვებს ან დაადასტურებს მათ სხვადასხვა დიაგნოსტიკური მეთოდების გამოყენებით. როგორიცაა, მაგალითად:
- ფილტვების „მოსმენა“ (გამოცდილ ექიმს შეუძლია პნევმონიის მოსმენა ყურით);
- რენტგენის გამოსახულება (უკეთესია სურათის გადაღება ერთდროულად ორ პროექციაში – წინა და გვერდითი – რადგან ფრონტალურ სურათზე გულის ჩრდილი ხშირად ხელს უშლის ფილტვებში ანთების ზუსტ დიაგნოზირებას);
- ბავშვის ზოგადი მდგომარეობის შეფასება;
- სისხლის კლინიკური ანალიზი (რომელიც აჩვენებს არა იმდენად ფილტვებში ანთების არსებობას, არამედ ანთებითი პროცესის ხასიათს – ვირუსულ, ბაქტერიულ, სოკოვან ან შერეულს).
ყურადღება: ბავშვში ნებისმიერი დაავადება შეიძლება გადაიზარდოს ფილტვების ანთებაში!
სინამდვილეში, პნევმონიამ, როგორც ბავშვებში, ისე მოზრდილებში, შეიძლება თავი იჩინოს არა მხოლოდ პირველადი ინფექციის შედეგად ან მრდ-ს დროს. დასუსტებული იმუნიტეტის შემთხვევაში, პნევმონიით შეიძლება „დასრულდეს“ თითქმის ნებისმიერი სხვა დაავადება – იქნება ეს მოწამვლა, დამწვრობა, ინფარქტი, ტრავმა თუ სხვა რამ.
აღმოჩნდა, რომ ჩვენს ფილტვებს არა მხოლოდ რესპირატორული ფუნქციები აქვს. ექიმებმა დიდი ხანია იციან, რომ მთელი რიგი დაავადებების შემთხვევაში ფილტვები იღებენ სისხლს წმენდის ერთგვარი ფილტრის პასუხისმგებლობას. სისხლის გაფილტვრისა და გაწმენდის ამ პროცესს ორგანიზმი ავტომატურად „რთავს“ მაშინ, როცა ჯანმრთელობის აშკარა პრობლემები ჩნდება. და ამ პროცესის დროს, ბუნებრივია, გაფილტრული მავნე ნივთიერებები (ბაქტერიები, ტოქსინები, შხამები და ა.შ.) გროვდება თავად ფილტრში – ანუ ფილტვების კედლებზე – რითაც იწვევს ერთგვარ ბლოკირებას და ფილტვების გარკვეული უბნების ვენტილაციის დროებით პრობლემებს. შემდეგ ყველაფერი მიჰყვება ზოგად სქემას: ფილტვების იმ ნაწილებში, რომლებიც მოკლებულია ვენტილაციას, ვირუსები, ბაქტერიები (და ზოგჯერ სოკოები) ავითარებენ ენერგიულ აქტივობას, რაც იწვევს ანთებას.
სწორედ ამიტომ, ხშირად არის სიტუაცია, როდესაც დაავადება, რომელიც ერთი შეხედვით არ არის დაკავშირებული სასუნთქ სისტემასთან, მოულოდნელად ფილტვების ანთებად გადაიქცევა.
საკვებით მოწამვლა, დამწვრობა და ფეხის მოტეხილობაც კი – თითქმის ნებისმიერმა დაავადებამ ან დაზიანებამ შეიძლება საბოლოოდ გამოიწვიოს ფილტვების ანთება. ჩვენს ორგანიზმზე (მათ შორის, ბავშვის ორგანიზმზე) ოდნავი „შეტევისას“ ფილტვები იწყებს სისხლის აქტიურ ფილტრაციას, ცდილობს გაასუფთავოს ის „მავნებლებისაგან“. ამ ფილტრაციის პროდუქტები არსებითად არის „ნაგავი“, რომელიც დროებით ფილტვებში ილექება და ხშირად ანთების პროცესს პროვოცირებს.
ანტიბიოტიკები პროფილაქტიკური მიზნებისთვის: უნდა მიეცეს თუ არა ბავშვებს?
ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული კითხვა, რომელიც აინტერესებს მშობლებს, რომლებმაც შენიშნეს მრდ-ს აშკარა სიმპტომები შვილებში და იციან, რომ პნევმონია არის ნებისმიერი რესპირატორული დაავადების ყველაზე გავრცელებული გართულება: იქნებ ჰქონდეს აზრი ბავშვისთვის ანტიბიოტიკების მიცემას არა უკვე არსებული პნევმონიის სამკურნალოდ, არამედ მის თავიდან ასაცილებლად?
თანამედროვე პედიატრების უმეტესობა ერთხმად ამბობს, რომ – არა, აზრი არ აქვს. და ისინი სამართლიანად ეყრდნობიან მრავალრიცხოვან სამედიცინო კვლევებს, რომლებმაც დაადასტურა, რომ ბავშვის ორგანიზმში მწვავე რესპირატორული ვირუსული ინფექციის ფონზე, ანტიბიოტიკებს არ გააჩნია რაიმე პრევენციული სარგებელი.
ცნობილი და პოპულარული პედიატრი, დოქტორი ე.ო. კომაროვსკი: „მეცნიერულად დადასტურებულია, რომ პნევმონიის პროფილაქტიკისთვის ანტიბიოტიკების მიღება არა მხოლოდ არ ამცირებს ბავშვში პნევმონიის განვითარების შანსებს, არამედ, პირიქით, დაახლოებით 9 ჯერ ზრდის მათ!”
საქმე ისაა, რომ მიკრობები, რომლებიც ბავშვის ფილტვების კედლებზე ილექებიან, სულაც არ არიან იდენტურები თავიანთი ბუნებით, მაგრამ თითოეულმა მათგანმა შეიძლება გამოიწვიოს ანთება. სანამ ისინი ყველანი ერთად არიან ფილტვებში, ისინი არა მხოლოდ იბრძვიან „ფესვების გასადგმელად“ და იწყებენ გამრავლებას, არამედ ერთმანეთსაც ებრძვიან, რადგან კონკურენტები არიან. კონკურენტულ ბრძოლაში ჩართული ყველა მიკრობი, ასე თუ ისე, სუსტდება. მაგრამ როგორც კი ჩვენ ვიწყებთ ბავშვისთვის ანტიბიოტიკების მიცემას, წამალი თრგუნავს ამ მიკრობების ნაწილის აქტივობას, რითაც ირიბად აძლიერებს დანარჩენების პოზიციას – სწორედ ისინი იწვევენ ფილტვების ანთების პროვოცირებას.
ფილტვების ანთების მკურნალობა ბავშვებში
იმავდროულად, სისულელე იქნება ანტიბიოტიკების უზარმაზარი და ძალიან მნიშვნელოვანი გავლენის უარყოფა ბავშვებში ბაქტერიული პნევმონიის მკურნალობისას (არა პრევენციისას, არამედ მკურნალობისას!). მოდით შევხედოთ სტატისტიკას:
სანამ ანტიბიოტიკებს ფართოდ გამოიყენებდნენ ბავშვებში ბაქტერიული პნევმონიის სამკურნალოდ, პნევმონიით დაავადებული ბავშვების 1/3-ზე მეტი იღუპებოდა.
ეს ინფორმაცია სასარგებლო უნდა იყოს იმ მშობლებისთვის, რომლებიც პრინციპულად უარს ამბობენ შვილებისთვის ანტიბაქტერიული პრეპარატების მიცემაზე არა მხოლოდ პნევმონიის პროფილაქტიკისთვის (აქ მათი გამოყენება ნამდვილად არ არის მიზანშეწონილი), არამედ პნევმონიის სამკურნალოდ. უფრო მეტიც, იმ სიტუაციაშიც კი, როდესაც ანალიზები ნათლად ადასტურებს, რომ ბავშვს აქვს ფილტვების ბაქტერიული პნევმონია.
თუმცა, პნევმონია ყოველთვის არ არის ბაქტერიული ხასიათის, ამიტომ აზრი აქვს მკაფიოდ განისაზღვროს პნევმონიის რომელი ფორმა, რით იკურნება:
ბავშვებში პნევმონიის ვირუსული ფორმა, რომელიც ყველაზე ხშირად გვხვდება ბანალური მრდ-ს ფონზე, თავისთავად გადის მასთან ერთად და არ საჭიროებს რაიმე სპეციალურ თერაპიას. და ეს, შეგახსენებთ, რომ არის ბავშვებში პნევმონიის ყველა შემთხვევის დაახლოებით 60%!
პნევმონიის ბაქტერიული ფორმა (ეს არის პნევმონიის ყველა შემთხვევის 40%-ზე ოდნავ ნაკლები) ყველაზე ხშირად მოითხოვს ანტიბიოტიკების კურსის გამოყენებას, რომელსაც მკაცრად ირჩევს ექიმი, გარკვეული დიაგნოსტიკური კვლევების არსებისას: სისხლის კლინიკური ანალიზი, რენტგენი, ფილტვების საფუძვლიანი „მოსმენა“ და ა.შ.
დოქტორი კომაროვსკი: ”ანტიბიოტიკები არის ძალიან ეფექტური იარაღი ფილტვების ანთების წინააღმდეგ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ თქვენ უნდა გაისროლოთ ისინი მარცხნივ და მარჯვნივ და ასევე არ ნიშნავს, რომ მსროლელი უნდა იყოს ერთ-ერთი მშობელი ან ფარმაცევტი. არა! ანტიბიოტიკები ექიმმა უნდა დანიშნოს და მხოლოდ ზუსტი დიაგნოზის დადგენის შემდეგ“.
სოკოვანი პნევმონიის (სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, პნევომიკოზის) მკურნალობა – პნევმონიის ერთ-ერთი ყველაზე საშიში და იშვიათი ფორმის – ჩვეულებრივ გულისხმობს კომპლექსური სოკოს საწინააღმდეგო საშუალებების გამოყენებას.
წამახალისებელი სტატისტიკა
როგორც ხედავთ, პნევმონიის გაჩენის მრავალი მიზეზი არსებობს – პნევმონიამ შეიძლება თავი იჩინოს, როგორც პირველადმა ბაქტერიულმა ინფექციამ (როდესაც ბაქტერიები პირდაპირ ფილტვებში ხვდებიან), როგორც გართულებამ მრდ-ს დროს და სისხლის ბუნებრივი ფილტრაციის შედეგად ნებისმიერი სხვა დაავადების დროს. ახალშობილებში ხშირად ჩნდება ასპირაციული ფილტვების ანთება – როდესაც ბავშვი მშობიარობის დროს ასწრებს სითხის გადაყლაპვას.
თუმცა, ბავშვებში პნევმონიის გამომწვევი მიზეზების მთელი ამ მასშტაბით, მართლაც სერიოზული და საშიში პნევმონია, რომელიც საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას და ხანგრძლივ მკურნალობას წვეთოვანებით და ინექციებით, გვხვდება მხოლოდ 100-დან 8-10 შემთხვევაში. ყველა სხვა ანთებითი პროცესი ფილტვებში ან თავისთავად გადის, ან წარმატებით იკურნება სახლის პირობებში.
ბავშვებში პნევმონიის სასარგებლო პროფილაქტიკა
პნევმონიის პროფილაქტიკა – რეალური, ეფექტური და ადეკვატური – არ გულისხმობს რაიმე წამლის ან პრეპარატის გამოყენებას, არამედ გულისხმობს ფილტვებში ნახველის დაგროვებისა და გაშრობის თავიდან აცილებას. ეს ნიშნავს, რომ ეს არის იმ პროფილაქტიკური ზომების მსგავსი, რომლებიც ჩვეულებრივ გამოიყენება მწვავე რესპირატორული დაავადებისას:
- არავითარი წოლითი რეჟიმი (რაც ნაკლებად წევს ბავშვი, მით ნაკლები ლორწოს სტაგნაცია ხდება სასუნთქ გზებში);
- გრილი და ნოტიო კლიმატი ოთახში (რაც უბრალოდ აადვილებს სუნთქვას და არ აძლევს ნახველს ფილტვებში გაშრობის საშუალებას);
- ბევრი სითხის მიღება (სხეულში არსებული ჭარბი სითხე შესანიშნავად ათხელებს არა მხოლოდ სისხლს, არამედ ლორწოსაც სასუნთქ გზებში და მათ შორის ფილტვებშიც).